കൊല്ലം ഭദ്രാസനമെത്രാപ്പോലീത്തായും, ബാഹ്യകേരള ഭദ്രാസനത്തിന്‍റെ ജനയിതാവും, മലങ്കരസഭ അസമാധാനത്തിന്‍റെ നീര്‍ച്ചുഴിയില്‍ വട്ടംതിരിഞ്ഞ കാലഘട്ടത്തില്‍ ആത്മീയപുനരുജ്ജീവനത്തിന്‍റെ പ്രകാശരശ്മികള്‍ വിതറിയ ബഥനി ആശ്രമപ്രസ്ഥാനത്തിന്‍റെ ആരംഭകരില്‍ ഒരാളും, മാര്‍ ഈവാനിയോസിന്‍റെ സഭാമാറ്റത്തിനു ശേഷം ആജീവാനാന്തം അതിന്‍റെ സുപ്പീരിയറുമായിരുന്നു മാര്‍ തേവോദോസ്യോസ് തിരുമേനി.
വ്യക്തിപരമായി, അഭിവന്ദ്യതിരുമേനി എന്‍റെ ആത്മീയപിതാവായിരുന്നു. എങ്കിലും ഒരു സ്നേഹിതനെപ്പോലെ എന്നോട് ആശയങ്ങള്‍ കൈമാറാന്‍ അദ്ദേഹം മടിച്ചിരുന്നില്ല. നീറുന്ന പ്രശ്നങ്ങള്‍ ഞങ്ങള്‍ ഒരുമിച്ചു ഹൃദയം തുറന്നു ചര്‍ച്ച ചെയ്തിരുന്നു. ഒരു കുമ്പസാരപിതാവായി എന്നെ ഉപദേശിച്ച് എനിക്ക് ആത്മീയപ്രചോദനം നല്കിയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ പല പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളില്‍ എന്നെയും ബന്ധിപ്പിച്ചിരുന്നു. എന്‍റെ ആത്മീയജീവിതത്തെ കരുപ്പിടിപ്പിക്കുന്നതില്‍ അഭിവന്ദ്യതിരുമേനി നല്കിയിട്ടുള്ള പ്രചോദനത്തിന് ഞാന്‍ എന്നാളും അദ്ദേഹത്തോടു കടപ്പെട്ടവനുമാണ്.

ഭാരതത്തിന്‍റെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറെ കോണില്‍ ആരാലും വേണ്ടവണ്ണം അറിയപ്പെടാതെ ഒറ്റ തിരിഞ്ഞു കിടന്നിരുന്ന പുരാതന മലങ്കരസഭയെ ലോകക്രൈസ്തവസഭകളുടെ ശ്രദ്ധയില്‍ കൊണ്ടുവരുന്നതിന് ഈ നൂറ്റാണ്ടില്‍ പലരും ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അതിന്‍റെ ആദ്യകാലപ്രവര്‍ത്തകരില്‍ എല്ലാം കൊണ്ടും പ്രധാന്യം അര്‍ഹിക്കുന്ന ഒരു മഹത്വ്യക്തിയായിരുന്നു ദിവംഗതനായ തേവോദോസ്യോസ് തിരുമേനി. നമ്മുടെ സഭ അംഗസംഖ്യയില്‍ വളരെ ചെറുതെങ്കിലും എക്യുമെനിക്കല്‍ നഭോമണ്ഡലത്തില്‍ ഇന്ന് അതൊരു ഉജ്ജ്വലതാരമായി ശോഭിക്കുന്നു എന്നുള്ളതിനു രണ്ടു പക്ഷമില്ല. ഈവിധമുള്ള സഭയുടെ വളര്‍ച്ചയില്‍ തിരുമേനി നല്കിയിട്ടുള്ള സംഭാവനകളെപ്പറ്റി ഹ്രസ്വമായി പ്രതിപാദിക്കുകയാണ് ഈ പ്രബന്ധത്തിന്‍റെ ഉദ്ദേശ്യം.
ഞാന്‍ ഹൈസ്കൂളില്‍ പഠിക്കുന്ന കാലം. സഭാനേതാക്കന്മാരെ പരിചയപ്പെടുന്നതിനു വിദ്യാര്‍ത്ഥികള്‍ക്ക് അന്നുണ്ടായിരുന്ന ഒരു പ്രധാന സരണി സിറിയന്‍ സ്റ്റുഡന്‍റ്സ് കോണ്‍ഫ്രന്‍സായിരുന്നു. ആബൂനാ അലക്സിയോസിനെ ഞാന്‍ ആദ്യമായി പരിചയപ്പെട്ടതും അങ്ങനെതന്നെ. സുന്ദരമായ ആ മുഖവും ആകര്‍ഷകമായ താടിമീശയും മന്ദസ്മിതം തുളുമ്പുന്ന ചുണ്ടുകളും കാവിക്കുപ്പായവുമെല്ലാം എനിക്കു നന്നേ പിടിച്ചു. അദ്ദേഹത്തോടു സംസാരിക്കുവാന്‍ ഞാനാഗ്രഹിച്ചു. ബഥനി പ്രസ്ഥാനത്തെപ്പറ്റി ഞാന്‍ അതിനു മുമ്പേ അറിഞ്ഞിരുന്നു.

സിറിയന്‍ സ്റ്റുഡന്‍റ്സ് കോണ്‍ഫ്രന്‍സിനു നേതൃത്വം നല്കിയിട്ടുള്ളവരില്‍ ഉഗ്രനായിരുന്ന എം. എ. അച്ചന്‍ (പിന്നീട് ആര്‍ച്ചുബിഷപ്പ് മാര്‍ ഈവാനിയോസ്) പ്രസ്ഥാനത്തിന്‍റെ ആരംഭദശയില്‍ സ്കൂളുകള്‍ സന്ദര്‍ശിച്ചു പ്രസംഗങ്ങള്‍ ചെയ്യുമായിരുന്നു. ഞങ്ങളുടെ സ്കൂളിലും അദ്ദേഹം വന്നു പ്രസംഗിച്ചു. എം. ഡി. സെമിനാരിയുടെ മുന്‍വശത്തുള്ള പുല്‍ത്തകിടിയില്‍ ഇരുന്നുകൊണ്ട് ഞങ്ങള്‍ അതു കേട്ടു. ബഥനി ആശ്രമത്തിലെ ഒരു അനാഥബാലന്‍ ഒരു ആവണക്കു നട്ടു വളര്‍ത്തി കായ് പറിച്ചുകൂട്ടിയ കഥ ഞങ്ങളെ ആകര്‍ഷിച്ചു.

ബഥനിയില്‍ ചേരുന്നതിനുള്ള ഒരാഗ്രഹം എന്‍റെ ചെറുമനസ്സിലും ബീജാവാപം ചെയ്തു. അതുകൊണ്ടുകൂടിയാണ് ആബൂനാ അലക്സിയോസിനെ കാണുവാന്‍ ഞാനാഗ്രഹിച്ചത്. അന്ന് ആരംഭിച്ച ആ ബന്ധം പില്ക്കാലത്തു വളരെ ശക്തിപ്പെട്ടു. കേവലം ഹൈസ്കൂള്‍ വിദ്യാര്‍ത്ഥിയായിരുന്ന എനിക്ക് അദ്ദേഹം കത്തുകള്‍ അയച്ചു. എന്‍റെ ആത്മീയ ജീവിതകഥയുടെ ആരംഭമായിരുന്നു അത്. അദ്ദേഹം അവസാനം ശയ്യാവലംബിയായതു വരെ ഈ എഴുത്തുകുത്തു തുടര്‍ന്നിരുന്നു. അതിലൂടെ എനിക്ക് എത്രമാത്രം ആത്മീയപ്രചോദനം ലഭിച്ചു എന്ന് പ്രത്യേകിച്ചു പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ.
ആബൂനാ അലക്സിയോസ് യുവജനങ്ങള്‍ക്ക് അറിയപ്പെട്ടത് സ്റ്റുഡന്‍റ്സ് കോണ്‍ഫ്രന്‍സിന് അദ്ദേഹം നല്കിയ നേതൃത്വത്തിലൂടെയാണ്. ഈ കോണ്‍ഫ്രന്‍സാണ് മറ്റു സഭകളെപ്പറ്റി അറിയുവാന്‍ അന്നു യുവാക്കളെ പ്രധാനമായും സഹായിച്ചത്. അദ്ദേഹം പ്രസിഡണ്ടും ഞാന്‍ ജനറല്‍ സെക്രട്ടറിയുമായി പല വര്‍ഷങ്ങള്‍ ഒരുമിച്ചു വിദ്യാര്‍ത്ഥിപ്രസ്ഥാനത്തില്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ആബൂനാ അലക്സിയോസ് പല വര്‍ഷങ്ങള്‍ വൈദികാഭ്യസനം നടത്തിയതും, ഒരു ദയറാക്കാരന്‍ എന്ന നിലയില്‍ പരിശീലിപ്പിക്കപ്പെട്ടതും ഓക്സുഫോര്‍ഡു മിഷന്‍കാരുടെ ബാരിസോള്‍ വൈദികസ്കൂളില്‍ ആയിരുന്നു. ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ സഭാജീവിതത്തില്‍ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയതായി കാണാം. ഓക്സുഫോര്‍ഡു മിഷന്‍ ഫാദേഴ്സിന്‍റെ കണ്ണിലുണ്ണിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. അവരെല്ലാം ആംഗ്ലിക്കന്‍സഭയിലെ ഹൈ ചര്‍ച്ചു വിഭാഗക്കാരായിരുന്നതിനാല്‍ അവരുടെ ദൈവശാസ്ത്രവും നമ്മുടേതും തമ്മില്‍ വളരെ യോജിപ്പുള്ളതായി മറ്റു പലരെയും പോലെ അദ്ദേഹവും മനസ്സിലാക്കി. ആയതിനാല്‍ അന്നത്തെ വിദ്യാര്‍ത്ഥി കോണ്‍ഫ്രന്‍സുകളില്‍ ഓക്സുഫോര്‍ഡ്മിഷന്‍ ഫാദേഴ്സ് അനിവാര്യമായ ഒരു ഘടകമായിത്തീര്‍ന്നു.

അതിന് ഏതാണ്ട് ഒരു ദശാബ്ദം മുമ്പ് ആംഗ്ലിക്കന്‍സഭയിലെ സി.എം.എസ്. മിഷനറിമാര്‍ അവരുടെ ഉപദേശങ്ങളില്‍ കൂടി നമ്മെ അടിച്ചേല്പിക്കാന്‍ ശ്രമിച്ച ഇവാന്‍ജലിക്കല്‍ വിശ്വാസം, അതേ സഭാംഗങ്ങളായ ഓക്സുഫോര്‍ഡു മിഷനറിമാര്‍ നേര്‍വഴിയില്‍ പഠിപ്പിച്ചു തിരുത്തട്ടെ എന്നദ്ദേഹം പറയുമായിരുന്നു. അന്നത്തെ മദ്രാസ് ക്രിസ്ത്യന്‍ കോളജ് മാത്രം നമ്മുടെ നേതാക്കള്‍ക്കു സ്വീകാര്യമായിരുന്ന അക്കാലത്ത് അതില്‍ നിന്നു വിഭിന്നമായി കാതോലിക്കിസം പ്രസംഗിക്കുന്നതിനും അതിനു വേണ്ട സാഹചര്യങ്ങള്‍ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനും സഭാംഗങ്ങള്‍ക്കു ധീരമായ നേതൃത്വം നല്കുന്നതിനുമുള്ള ചങ്കൂറ്റം മാര്‍ ഈവാനിയോസിനെപ്പോലെ മാര്‍ തേവോദോസ്യോസിനും ഉണ്ടായിരുന്നു. ആംഗ്ലോ കത്തോലിക്കരുമായി ഉണ്ടായിരുന്ന ഈ വേഴ്ചയാണ് 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്‍റെ ആദ്യപാദത്തില്‍ നമുക്കുണ്ടായ ആദ്യത്തെ എക്യുമെനിക്കല്‍ എക്സ്പീരിയന്‍സ്.

നമ്മുടെ സഭയെപ്പറ്റി ഇംഗ്ലണ്ടുകാര്‍ക്കു കൂടുതല്‍ അറിവു ലഭിക്കുന്നതിനും താല്പര്യം വര്‍ദ്ധിക്കുന്നതിനും സഹായകമായിത്തീര്‍ന്ന ഒരു സന്ദര്‍ഭം 1931-ല്‍ ആയിരുന്നു. നാഷനല്‍ ക്രിസ്ത്യന്‍ കൗണ്‍സില്‍ സംഘടിപ്പിച്ച ഒരു സംഘം ഇന്‍ഡ്യയില്‍ നിന്ന് എലഹഹീംവെശു എന്ന പേരില്‍ ഇംഗ്ലണ്ടു സന്ദര്‍ശിച്ചു. ഈ സംഘത്തിലെ മൂന്നു പേരില്‍ ഒരാള്‍ എ. എം. വര്‍ക്കിയും മറ്റു രണ്ടു പേര്‍ റലാറാമും, കെ. റ്റി. പോളും ആയിരുന്നു.

ഇംഗ്ലണ്ട്, സ്കോട്ട്ലന്‍ഡ്, അയര്‍ലണ്ട് എന്നീ രാജ്യങ്ങളില്‍ നടത്തിയ പര്യടനം ഹ്രസ്വമായിരുന്നെങ്കിലും സര്‍വ്വകലാശാലകള്‍, സഭാകേന്ദ്രങ്ങള്‍ മുതലായവ സന്ദര്‍ശിക്കുകയും, ആ സ്ഥലങ്ങളിലെല്ലാം നമ്മുടെ സഭയെപ്പറ്റി മി. വര്‍ക്കി വിജ്ഞാനപ്രദമായി സംസാരിക്കയും ചെയ്തു. 1939-ല്‍ ഞാന്‍ അയര്‍ലണ്ടില്‍ ഒരു സമ്മേളനത്തില്‍ പ്രസംഗിക്കുമ്പോള്‍ അതിന്‍റെ അദ്ധ്യക്ഷനായിരുന്ന ഡബ്ലിനിലെ ആര്‍ച്ചുബിഷപ്പ് പ്രസ്താവിച്ചത് മലങ്കരസഭയെപ്പറ്റി അദ്ദേഹം അറിയുന്നത് എ. എം. വര്‍ക്കിയുടെ പ്രസംഗത്തില്‍ കൂടി ആയിരുന്നു എന്നാണ്. മി. വര്‍ക്കി സ്ഥാപിച്ച സമ്പര്‍ക്കത്തിന്‍റെ ഫലമായി അടുത്ത കൊല്ലം ഇംഗ്ലണ്ടില്‍ നടന്ന ആംഗ്ലോ-കാതോലിക് പ്രസ്ഥാനത്തിന്‍റെ ശതാബ്ദിജൂബിലിയില്‍ സംബന്ധിക്കുന്നതിനുള്ള ക്ഷണം മാര്‍ തേവോദോസ്യോസിനു ലഭിച്ചു. അതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം അവിടെ പോയി കുറച്ചു മാസങ്ങള്‍ ചെലവഴിച്ചു. ഈ സന്ദര്‍ശനഫലമായി ആംഗ്ലോകത്തോലിക്കരുടെ സൗഹാര്‍ദ്ദത നമുക്കു വളരെയുണ്ടാവുകയും ചെയ്തു.

അന്ന് ആംഗ്ലേയസഭയില്‍ നാമമാത്രമായി ആരംഭിച്ചിരുന്ന വിദേശബന്ധകാര്യാലയം നമ്മുടെ സഭയില്‍ നിന്ന് വൈദികവിദ്യാര്‍ത്ഥികള്‍ അവരുടെ വൈദികവിദ്യാലയങ്ങളില്‍ പഠിക്കുന്നതിനുള്ള അവസരം നല്‍കി. ഫാ. റ്റി. വി. ജോണ്‍, ഫാ. എന്‍. ജി. കുര്യന്‍, ഡോ. കെ. എം. സൈമണ്‍, ഫാ. കെ. ഫിലിപ്പോസ് ആദിയായവര്‍ ഈ ക്ഷണം അനുസരിച്ചു പോയവരില്‍ പ്രഥമര്‍ ആയിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തില്‍ത്തന്നെ മി. എം. തൊമ്മനും ആല്‍വേ സെറ്റില്‍ണ്‍മെന്‍റിനെ പ്രതിനിധീകരിച്ചു കേംബ്രിഡ്ജില്‍ പഠിച്ചിരുന്നു.

1937-ല്‍ ഓക്സ്ഫോര്‍ഡില്‍വച്ചു നടന്ന ഫെയിത്ത് ആന്‍ഡ് ഓര്‍ഡര്‍ സമ്മേളനവും എഡിന്‍ബറോയില്‍ വച്ചു നടന്ന ലൈഫ് ആന്‍ഡ് വര്‍ക്ക് സമ്മേളനവും എക്യുമെനിക്കല്‍പ്രസ്ഥാനവുമായുള്ള മലങ്കരസഭയുടെ ബന്ധത്തില്‍ നിര്‍ണ്ണായകസംഭവങ്ങളായിരുന്നു. ഫാ. അലക്സിയോസിന്‍റെ ശ്രമഫലമായി നമ്മുടെ സഭയും ഈ രണ്ടു സമ്മേളനങ്ങളിലേക്കും ക്ഷണിക്കപ്പെട്ടു. കാലം ചെയ്ത പ. ബസേലിയോസ് ഗീവറുഗീസ് ദ്വിതീയന്‍ കാതോലിക്കാബാവാ തിരുമേനിയും റമ്പാന്മാരായ ആബൂനാ അലക്സിയോസും സി. എം. തോമസും (പിന്നീടു തോമ്മാ മാര്‍ ദീവന്നാസ്യോസ്) നമ്മുടെ സഭയെ പ്രതിനിധീകരിച്ചു സംബന്ധിച്ചു. ബാവാതിരുമേനിയുടെ ശെമ്മാശ്ശനായി ആ കാലഘട്ടത്തില്‍ അവിടെ സേവനം ചെയ്യുന്നതിന് എനിക്കും സന്ദര്‍ഭം ലഭിച്ചു.

നമ്മുടെ സഭ എക്യൂമെനിക്കല്‍പ്രസ്ഥാനത്തില്‍ സജീവമായി പ്രവേശിച്ചത് 1937-ലെ ഫെയിത്ത് ആന്‍ഡ് ഓര്‍ഡര്‍ സമ്മേളനത്തോടുകൂടിയാണ്. ഓര്‍ത്തഡോക്സ്, പ്രൊട്ടസ്റ്റന്‍റ്, ആംഗ്ലിക്കന്‍ എന്നീ നൂറില്‍ പരം സഭകളുടെ പ്രതിനിധികള്‍ ഈ സമ്മേളനത്തില്‍ സംബന്ധിച്ചു. വേള്‍ഡ് കൗണ്‍സില്‍ ഓഫ് ചര്‍ച്ചസ് ഉണ്ടാകണമെന്ന് ഈ സമ്മേളനം തീരുമാനം എടുത്തു. ഇങ്ങനെയൊരു സുപ്രധാന തീരുമാനം എടുത്തതില്‍ മലങ്കരസഭയുടെ പ്രധാന മേലദ്ധ്യക്ഷനായ പ. കാതോലിക്കാബാവാ തിരുമേനിയും പിന്നീടു സഭാമേലദ്ധ്യക്ഷന്മാരായിത്തീര്‍ന്ന രണ്ടു റമ്പാന്മാരും ചേര്‍ന്ന പ്രതിനിധിസംഘത്തിന്‍റെ പൂര്‍ണ്ണ ഭാഗഭാഗിത്വം ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നുള്ളതു നമുക്ക് എത്രയും അഭിമാനത്തോടു കൂടി സ്മരിക്കാവുന്നതാണ്. മാത്രമല്ല, അന്നു മുതല്‍ ആരംഭിച്ച വേള്‍ഡ് കൗണ്‍സില്‍ ഓഫ് ചര്‍ച്ചസ് ഇന്‍ഫോര്‍മേഷന്‍റെ കണ്‍ടിന്യുയേഷന്‍ കമ്മിറ്റിയില്‍ മാര്‍ തേവോദോസ്യോസ് തിരുമേനിയും അംഗമായിരുന്നു. നിര്‍ഭാഗ്യവശാല്‍ അധികം താമസിയാതെ രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടതിനാല്‍ ഡബ്ലിയു.സി.സി.യുടെ ഉദ്ഘാടനം നടക്കാന്‍ പതിനൊന്നു ദീര്‍ഘവര്‍ഷങ്ങള്‍ കൂടെ കാത്തിരിക്കേണ്ടിവന്നു. ഡോ. വിസ്സേര്‍റ്റ് ഹൂഫ്റ്റ് സെക്രട്ടറിയായി ആരംഭിച്ച കണ്‍ടിന്യൂയേഷന്‍ കമ്മിറ്റിയില്‍ മാര്‍ തേവോദോസ്യോസ് തിരുമേനി ഈ കാലമത്രയും അംഗമായി തുടര്‍ന്നിരുന്നു.

1937-ലെ എഡിന്‍ബറോ സമ്മേളനവും നമ്മുടെ സഭയെ സംബന്ധിച്ച് ഒരു വലിയ വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. അതിന്‍റെ പ്രധാന കാരണഭൂതന്‍ മാര്‍ തേവോദോസ്യോസ് ആയിരുന്നു. അതുവരെയും ആരാലും അറിയപ്പെടാതെ ഒറ്റപ്പെട്ടു നിന്നിരുന്ന ഭാരതസഭ പെട്ടെന്നു ലോകസഭകളുടെ ശ്രദ്ധയില്‍ ഉയര്‍ന്നു.

ദൈവശാസ്ത്രപരമായോ പൗരസ്ത്യദര്‍ശന സംബന്ധമായോ നമ്മുടെ സഭാപ്രതിനിധികള്‍ അധികമൊന്നും ഈ സമ്മേളനത്തില്‍ സംഭാവന ചെയ്തില്ലെങ്കിലും വിദൂരഭാരതത്തില്‍ നിന്ന് ഒരു പൗരസ്ത്യ ഓര്‍ത്തഡോക്സ് സഭയുടെ തലവന്‍ ഉള്‍പ്പെടെ മൂന്നു പ്രതിനിധികള്‍ ഇതില്‍ സംബന്ധിച്ചുവെന്നത് ഒരു അപ്രധാനസംഗതി ആയിരുന്നില്ല. അവരുടെ വേഷഭൂഷാദികളും വിനയാന്വിതമായ പെരുമാറ്റവും സരസസംഭാഷണങ്ങളും ഏവരെയും ഹഠാദാകര്‍ഷിച്ചു.

ആ സമ്മേളനത്തില്‍ ഏറ്റവും കൂടുതല്‍ ഫോട്ടോ എടുക്കപ്പെട്ട സഭാതലവനെന്ന് നമ്മുടെ പ. കാതോലിക്കാ ബാവായെ അന്നത്തെ എഡിന്‍ ബറോ പത്രങ്ങള്‍ വിശേഷിപ്പിച്ചു പ്രകീര്‍ത്തിച്ചു. ഫോട്ടോ എടുക്കപ്പെടണമെങ്കില്‍ കാതോലിക്കോസിന്‍റെ കൂടെ നടന്നാല്‍ മതി എന്നുപോലും പത്രങ്ങള്‍ പ്രസ്താവിച്ചു. ഇന്‍ഡ്യന്‍സഭ ഒരു പുതിയ കാഴ്ചപ്പാടില്‍ അറിയപ്പെടാന്‍ തുടങ്ങി. ലോകസഭകളുടെ ഇടയില്‍ അതിനൊരു സ്ഥാനം ഉണ്ടായി. കണ്‍ടിന്യൂയേഷന്‍ കമ്മറ്റിയില്‍ അതിന് അംഗത്വം ലഭിച്ചു.
അന്നു കാതോലിക്കാബാവാ തിരുമേനി അര്‍പ്പിച്ച വി. കുര്‍ബ്ബാനകളില്‍ അനേകം പേര്‍ സംബന്ധിച്ചു. ലളിതവും പരിപുഷ്ടവുമായ ആ ആരാധന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പുരാതനമായ യാക്കോബിന്‍റെ തക്സായാണെന്നറിഞ്ഞപ്പോള്‍ ആരാധകര്‍ പുളകിതഗാത്രരായി. ഇംഗ്ലീഷ് കോപ്പികള്‍ അവരുടെ കൈവശം കുറച്ചുമാത്രമുണ്ടായിരുന്നത് പലരും വാങ്ങിക്കൊണ്ടുപോയി. എസ്. പി. സി. കെ. അത് ഓഫ്സെറ്റു ചെയ്തു പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.
എക്യൂമെനിക്കല്‍പ്രസ്ഥാനത്തില്‍ എഡിന്‍ബറോ കോണ്‍ഫ്രന്‍സിലുടെ നമ്മുടെ സഭ രംഗപ്രവേശം ചെയ്തു എന്നു പറയാം. അതിന്‍റെ ഉത്തരവാദിത്വം പ്രധാനമായും തേവോദോസ്യോസ് തിരുമേനിക്കായിരുന്നുവെന്ന് എടുത്തുപറയേണ്ടിരിക്കുന്നു.

സമ്മേളനാനന്തരം നമ്മുടെ പ്രതിനിധികള്‍ ഇംഗ്ലണ്ടിലും സ്കോട്ട്ലണ്ടിലുമായി പല സഭാകേന്ദ്രങ്ങളും വൈദികസ്ഥാപനങ്ങളും സന്ദര്‍ശിച്ചു പ്രസംഗിച്ചു. ആരാധന നടത്തി. ഞാന്‍ അന്നു പഠിച്ചിരുന്ന കാന്‍റര്‍ബറി കോളജ് ചാപ്പലില്‍ നടത്തിയ വി. കുര്‍ബാനയിലെ ധൂപവാസന അനേകദിവസങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞിട്ടും ചാപ്പലില്‍ നിന്നും വിട്ടുമാറിയില്ല എന്ന് വിദ്യാര്‍ത്ഥികള്‍ പറഞ്ഞിരുന്നു.

കാന്‍റര്‍ബറി ആര്‍ച്ചു ബിഷപ്പ് തുടങ്ങി പല സഭാനേതാക്കളെയും അവര്‍ സന്ദര്‍ശിച്ചു. മലങ്കരയെ പറ്റി കൂടുതല്‍ വിവരങ്ങള്‍ ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. അന്നു സമുദായക്കേസ് കൊടുംപിരികൊണ്ടിരിക്കുന്ന കാലമായിരുന്നു. വിദേശാധിപത്യം വലിച്ചെറിഞ്ഞ് പൂര്‍ണ്ണസാതന്ത്ര്യത്തിനു വേണ്ടിയുള്ള യത്നത്തിലാണു മലങ്കരസഭയെന്ന് അവര്‍ മറ്റുള്ളവരെ മനസ്സിലാക്കി. ഇതിനു നേതൃത്വം നല്കിയത് മാര്‍ തേവോദോസ്യോസ് തിരുമേനി ആയിരുന്നു.
എഡിന്‍ബറോ കോണ്‍ഫറന്‍സില്‍ സംബന്ധിച്ചതു മുതലുണ്ടായ മറ്റൊരു പ്രധാന നേട്ടം ലോകത്തിലെ ഇതര ഓര്‍ത്തഡോക്സ് സഭകളെ അറിയുന്നതിനും അവരുമായി സമ്പര്‍ക്കത്തിലെര്‍പ്പെടുന്നതിനും സന്ദര്‍ഭം ലഭിച്ചു എന്നുള്ളതാണ്. ചില സഭകള്‍ സന്ദര്‍ശിക്കുന്നതിനു ക്ഷണവുമുണ്ടായി.
ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്കുള്ള യാത്രവേളയില്‍ തന്നെ പാരീസിലെ റഷ്യന്‍ ഓര്‍ത്തഡോക്സ് മെത്രാപ്പോലിത്താ യൂവലോഗിയോസിന്‍റെ ക്ഷണം സ്വീകരിച്ച് അവിടെ ചില ദിവസങ്ങള്‍ താമസിച്ചു. അന്നുണ്ടായ സംഭാഷണത്തെ പറ്റി ഡോ. സാന്‍ഡര്‍ ആയിടെ എഴുതിയ ഒരു പുസ്തകത്തില്‍ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ക്രിസ്റ്റോളജിയെ പറ്റി ചര്‍ച്ച ആരംഭിച്ചു. സുറിയാനിക്കാരെ ങീിീുവശെലേ ഖമരീയശലേെ എന്ന് മറ്റ് ഓര്‍ത്തഡോക്സുകാര്‍ മുദ്രകുത്തി വേദവിപരീതികളായി തള്ളിയിരുന്നു, ക്രിസ്തുവിന്‍റെ ഏകസ്വഭാവം എന്നത് എന്താണെന്ന മലങ്കരസഭയുടെ വിശ്വാസം കാതോലിക്കോസ് വിവരിച്ചു. അതുകേട്ടു കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ വ്യദ്ധനായ യൂവലോഗിയോസ് മെത്രാപ്പോലിത്താ ചാടി എഴുന്നേറ്റ് അങ്ങു പറയുന്നതുതന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടെ വിശ്വാസം. അതുകൊണ്ട് നാം ഒന്നുതന്നെയാണ്  എന്ന് ആഹ്ലാദത്തോടെ പറഞ്ഞ് ചുംബിച്ചു. എഡിന്‍ബറോ കോണ്‍ഫ്രന്‍സിനു പോകുന്നില്ലെന്നു നിശ്ചയിച്ചിരുന്ന യൂവലോഗിയോസ് മെത്രാപ്പോലീത്താ പെട്ടെന്നു നിശ്ചയം മാറ്റി പോകാന്‍ തീരുമാനിക്കുകയും, അന്നാരംഭിച്ച സംഭാഷണം കോണ്‍ഫ്രന്‍സ് ചര്‍ച്ചാവേളയിലും തുടരുകയുമുണ്ടായി.

പിന്നീടു ലഭിച്ച ക്ഷണം, യുഗോസ്ലാവിയയിലെ സേര്‍ബിയന്‍ പാത്രിയര്‍ക്കിസില്‍ നിന്നുമായിരുന്നു. ക്ഷണം സ്വീകരിച്ച് യാത്രയ്ക്കു വേണ്ട ക്രമീകരണങ്ങള്‍ എല്ലാം നടത്തി, തേവദോസ്യോസ് തിരുമേനി മടങ്ങി വന്നപ്പോള്‍ ബാവാ പറയുന്നു ഞാന്‍ വരുന്നില്ല. എത്രയും വേഗം നാട്ടില്‍ തിരിച്ചെത്താന്‍ ബാവാതിരുമേനി തത്രപ്പെട്ടിരുന്നു. ബാവായ്ക്കു വയറ്റില്‍ അല്പം അസുഖവും ആരംഭിച്ചിരുന്നു. നിങ്ങളെല്ലാംകൂടി എന്നെ കൊന്ന് എന്‍റെ തോല് ഊറയിട്ടല്ലാതെ ഇവിടെനിന്ന് പോകുകയില്ല എന്ന് ഖണ്ഡിതമായി പറഞ്ഞപ്പോള്‍ ഞങ്ങളെല്ലാം പരിഭ്രമിച്ചു. തേവോദോസ്യോസ് തിരുമേനി അത്രയും മ്ലാനവദനനായി മറ്റൊരവസരത്തിലും ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടില്ല. പക്ഷെ ഞങ്ങളെല്ലാംവരും കൂടി ബാവയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ഈ സന്ദര്‍ശനം കൊണ്ട് സഭയ്ക്കുണ്ടാകാവുന്ന നേട്ടങ്ങളെക്കുറിച്ചു വിവരിച്ചു.

കാതോലിക്കാബാവായ്ക്ക് പട്ടം ഇല്ല; വൃദ്ധന്‍ പുന്നൂസാണ് എന്നും മറ്റും പാത്രിയര്‍ക്കീസു പക്ഷക്കാര്‍ പറഞ്ഞുനടന്നിരുന്ന ആ കാലത്ത് ലോകത്തിലെ പാത്രിയര്‍ക്കീസുമാര്‍ ഒരു പാത്രിയര്‍ക്കീസിനടുത്ത ബഹുമാനത്തോടെ ബാവായെ സ്വീകരിച്ചാദരിക്കുന്നത് സഭയ്ക്കു വലിയ നേട്ടമായിരിക്കും എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോള്‍ ബാവാതിരുമേനി സമ്മതിച്ച് യുഗോസ്ലാവിയാ സന്ദര്‍ശിച്ചു. ഒരു പാത്രിയര്‍ക്കീസിനടുത്ത എല്ലാ ബഹുമതികളോടും കൂടി ബാവാ തിരുമേനി സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു. ഏതാണ്ടു 15 കൊല്ലം കഴിഞ്ഞ് ഞാന്‍ ബല്‍ഗ്രേഡ് സന്ദര്‍ശിച്ചപ്പോള്‍ ബാവാ തിരുമേനിയുടെ 1937-ലെ സന്ദര്‍ശനത്തിന്‍റെ സ്മരണ അവരുടെ ഇടയില്‍ അന്നും സജീവമായിരുന്നു.

ഈ സമ്പര്‍ക്കങ്ങളിലൂടെ ബൈസന്‍റൈന്‍സഭകളും ഓറിയന്‍റല്‍ ഓര്‍ത്തഡോക്സ് സഭകളും തമ്മിലുള്ള ക്രിസ്റ്റോളജി സംബന്ധമായ തെറ്റിദ്ധാരണകള്‍ നീക്കാന്‍ കഴിയുമെന്ന് മാര്‍ തേവോദോസ്യോസ് വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. ഈ സഭകള്‍ തമ്മിലുള്ള ക്രിസ്റ്റോളജി സംബന്ധമായ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങള്‍ വെറും വാക്കില്‍ മാത്രണ്‍മാണെന്നും, യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ വിശ്വാസം ഒന്നു തന്നെയാണെന്നും മാര്‍ തേവോദോസ്യോസ് മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. ആംഗ്ലോ-കാതോലിക് സമീപനം മാറ്റി, പൗരസ്ത്യണ്‍ചിന്താഗതികളില്‍ കൂടുതല്‍ ഉറയ്ക്കുന്നതിന് ഈ സമ്പര്‍ക്കങ്ങള്‍ തിരുമേനിയെ വളരെ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്.
നമ്മുടെ സഭാപ്രതിനിധികള്‍ കൂടി ഉള്‍പ്പെട്ട എഡിന്‍ബറോ സമ്മേളനം സഭകളുടെ ലോക കൗണ്‍സില്‍ ആരംഭിക്കണമെന്ന് തീരുമാനമെടുത്തെങ്കിലും രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം മൂലം ആ തീരുമാനം പ്രാവര്‍ത്തികമാക്കുന്നതിന് പതിനൊന്നു നീണ്ട വര്‍ഷങ്ങള്‍ കാത്തിരിക്കേണ്ടി വന്നുവെന്ന് മേല്‍ പ്രസ്താവിച്ചല്ലോ.

1948-ലാണ് അംസ്റ്റര്‍ഡാം കോണ്‍ഫ്രന്‍സ് സമ്മേളിച്ചത്. നമ്മുടെ സഭയ്ക്ക് ക്ഷണം ലഭിക്കുകയും മാര്‍ തേവോദോസ്യോസ് തിരുമേനിയെയും എന്നെയും പ്രതിനിധികളായി പാ. കാതോലിക്കാ ബാവാ നിശ്ചയിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാല്‍ യാത്രയ്ക്കാവശ്യമായ പണത്തിന്‍റെ ഒരു ഭാഗം ഞങ്ങള്‍തന്നെ പിരിച്ചെടുക്കേണ്ടിയിരുന്നു. ഒരു വിധത്തില്‍ ഞങ്ങള്‍ പണം ഉണ്ടാക്കി, സമ്മളനത്തില്‍ സംബന്ധിച്ചു. ആംസ്റ്റര്‍ഡാം സമ്മേളനത്തിലെ ചര്‍ച്ചകളില്‍ തിരുമേനി സജീവമായി പങ്കെടുത്തു. പിന്നീട് കന്‍റര്‍ബറി ആര്‍ച്ചുബിഷപ്പായി തീര്‍ന്ന പ്രൊ. റാംസേ തിരുമേനിയുടെ സംഭാവനയെ പറ്റി ശ്ലാഘിച്ചു പ്രസംഗിച്ചു. സഭകളുടെ ലോക കൗണ്‍സില്‍ രൂപംകൊണ്ടു. ചര്‍ച്ചകളില്‍ പങ്കെടുത്ത ഓര്‍ത്തഡോക്സുകാരില്‍ ഒരു പ്രധാനസ്ഥാനം തിരുമേനി കരസ്ഥമാക്കി. സഭകളുടെ ലോക കൗണ്‍സിലിന്‍റെ കേന്ദ്രസമതിയിലേക്കു തിരുമേനിയും അംഗമായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.

സമ്മേളനത്തിനു ശേഷം ഗ്രീക്കുസഭയുടെ ക്ഷണം അനുസരിച്ച് ഗ്രീക്കു ഗവണ്മെന്‍റിന്‍റെ അതിഥികളായി ഞങ്ങള്‍ ഗ്രീസ് സന്ദര്‍ശിച്ചു. പലയിടങ്ങളിലും പ്രസംഗിച്ചു. ഗ്രീസിലെ സുപ്രസിദ്ധ ദൈവശാസ്ത്രജ്ഞന്മരുമായി ചര്‍ച്ചകള്‍ നടത്തി. നമ്മുടെ സഭയെപ്പറ്റി അവരെല്ലാവരിലും നല്ല മതിപ്പ് ഉളവാക്കാന്‍ മാര്‍ തേവോദോസ്യോസിന് കഴിഞ്ഞു. ക്രിസ്റ്റോളജി ആശയ ഐക്യത്തില്‍ വീണ്ടും എത്തിച്ചേര്‍ന്നു. 1953-ല്‍ ലക്നൗവില്‍ വച്ചു നടന്ന കേന്ദ്രസമിതിയോഗത്തില്‍ തിരുമേനി സംബന്ധിച്ചു. ഞാന്‍ കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു. അതിനു ശേഷം ഡബ്ലിയു.സി.സി.-യുടെ കാര്യത്തില്‍ തിരുമേനി വലിയ പങ്കു വഹിച്ചില്ല.

നമ്മുടെ വിദ്യാര്‍ത്ഥിസമ്മേളനങ്ങള്‍ക്കു സജീവമായ നേതൃത്വം നല്കിയിരുന്നതു കൂടാതെ എസ്.സി.എം.-ന്‍റെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളിലും അദ്ദേഹം അതീവതല്പരനായിരുന്നു. അതിന്‍റെ പല സമ്മേളനങ്ങളിലും മി. എ. എം. വര്‍ക്കിയോടൊത്ത് അദ്ദേഹം നേതൃത്വം നല്കിയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ എല്ലാവര്‍ക്കും ഇഷ്ടമായിരുന്നു. മദ്രാസ് യുണിവേഴ്സിറ്റി വൈസ് ചാന്‍സിലര്‍ എസ്.സി.എം.-ന്‍റെ ഒരു പ്രധാന നേതാവായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ ക്ഷണം അനുസരിച്ച് തിരുമേനി പല എസ്. സി.എം. സമ്മേളനങ്ങളിലും സംബന്ധിച്ചിരുന്നു. നമ്മുടെ കുട്ടികള്‍ നഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കാനാണ് പോകുന്നതെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞിരുന്നങ്കിലും മറ്റു കുട്ടികളോടും അദ്ദേഹത്തിന് അത്യധികം താല്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു. ബൈബിള്‍ സൊസൈറ്റിയുടെ പല യോഗങ്ങളിലും അദ്ദേഹം പ്രസംഗിച്ചിരുന്നു. ഇതിലെല്ലാം സഭ ഔദ്യോഗികമായിത്തന്നെ വേണ്ട കരുതലോടെ ഭാഗഭാക്കാകണമെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ അഭിമതം.

എക്യൂമെനിക്കല്‍പ്രസ്ഥാനത്തില്‍ അദ്ദേഹം സജീവമായി പങ്കെടുത്തിരുന്നെങ്കിലും വിട്ടുവീഴ്ചയിലാത്ത ഒരു യഥാര്‍ത്ഥ ഓര്‍ത്തഡോക്സുകാരനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഏതു സമ്മേളനത്തില്‍ പ്രസംഗിച്ചാലും ഓര്‍ത്തഡോക്സ് വിശ്വാസം അദ്ദേഹം ഊന്നി പറയുമായിരുന്നു. വിഭജനത്തിനു മുമ്പുള്ള പിതാക്കന്മാരുടെ വിശ്വാസത്തിലേക്കു തിരികെ പോകുക, ഇതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ മുദ്രാവാക്യം. പ്രൊട്ടസ്റ്റന്‍റുകാര്‍ക്ക് ഇത് അരുചികരമായിരുന്നെങ്കിലും തിരുമേനിയെ ആരും വെറുത്തില്ല. കാതോലികവിശ്വാസത്തിന്‍റെ അടിസ്ഥാനത്തിലല്ലാതെ സഭൈക്യം ഫലപ്രദമാവുകയില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം ശക്തമായി പറഞ്ഞിരുന്നു.
1947-ല്‍ സി.എസ്.ഐ. സഭ രൂപം കൊണ്ടപ്പോള്‍, ഇതേ കാരണത്താല്‍ അദ്ദേഹം അതിനെ രൂക്ഷമായി എതിര്‍ത്ത് ചര്‍ച്ച് ടൈംസില്‍ ലേഖനങ്ങള്‍ എഴുതി. ഇതു മൂലം ചില സ്നേഹിതര്‍ അദ്ദേഹത്തില്‍ നിന്ന് അകലുക പോലും ചെയ്തു. വിശ്വാസകാര്യങ്ങളില്‍ ഒരു ഒത്തുതീര്‍പ്പിനും അദ്ദേഹം സന്നദ്ധനായിരുന്നില്ല. എന്തെങ്കിലും ചേര്‍ത്തൊട്ടിക്കലുകള്‍ ഉണ്ടാക്കിയാലും, അതു നീണ്ടുനില്ക്കുകയില്ല എന്നദ്ദേഹം പറഞ്ഞിരുന്നു.
ഭിന്നവകുപ്പുകാരായ സുറിയാനിക്രിസ്ത്യാനികളുടെ പുനരൈക്യം സാദ്ധ്യണ്‍മാക്കിത്തീര്‍ക്കണമേ. മാര്‍ തേവോദോസ്യോസ് തിരുമേനി എഴുതി പ്രസിദ്ധികരിച്ച മദ്ധ്യസ്ഥപ്രാര്‍ത്ഥനയിലെ വാക്കുകളാണിവ. മാര്‍ത്തോമ, സി.എസ്.ഐ., ഓര്‍ത്തഡോക്സ് എന്നീ സഭകളുടെ യോജിപ്പിന് ആലുവ യു.സി. കോളേജിന്‍റെ ആരംഭം മുതല്‍തന്നെ നടന്ന ദീര്‍ഘകാല സംഭാഷണ സമ്മേളനങ്ങളില്‍ അദ്ദേഹം സജീവമായി പങ്കെടുത്തു. ഈ മുന്നു സഭകളും ചേര്‍ന്ന് നടത്തിയിരുന്ന യു.സി. കോളേജ്, ആലുവാ സെറ്റില്‍മെന്‍റ് മുതലായ സ്ഥാപനങ്ങളും അദ്ദേഹം താല്പര്യത്തോടെ വീക്ഷിച്ചു.

പരിപൂണ്ണ സ്വതന്ത്രസഭാവാദിയായിരുന്നു മാര്‍ തേവോദോസ്യോസ് തിരുമേനി. മറ്റ് ഓര്‍ത്തഡോക്സ് സഭകളുമായുള്ള സമ്പര്‍ക്കമാണു തിരുമേനിയെ ഈ കാര്യത്തില്‍ ഉറപ്പിച്ചത്. സ്വയംഭരണനേതൃത്വമുള്ള സഭ എന്നര്‍ത്ഥം വരുന്ന അൗീരേലുവമഹൗെ ഇവൗൃരവ അഭിവന്ദ്യ തിരുമേനിയാണ് ഇവിടെ ആദ്യം പ്രയോഗത്തില്‍ കൊണ്ടുവന്നത്. മലങ്കര ഓര്‍ത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ ഭാരതത്തിലെ ദേശിയ സഭ ആണെന്നും, ഈ സഭയുടെ കാര്യങ്ങള്‍ ഈ സഭയ്ക്കു തന്നെ തീരുമാനിക്കുവാന്‍ സ്വാതന്ത്ര്യം ഉണ്ടെന്നും, ഈ സഭ ഒരു വിദേശസഭയുടെയും വിധേയത്വത്തിലല്ലെന്നും അദ്ദേഹം പഠിപ്പിച്ചു. ആലുവാ വട്ടമേശസമ്മേളനം, ചിങ്ങവനം വട്ടമേശസമ്മേളനം എന്നീ സമധാന സന്ധിയാലോചനകളില്‍ അദ്ദേഹം നിസ്സഹകരണം കാണിച്ചത് ഈ മനോബോദ്ധ്യത്തോടുള്ള കുറു കൊണ്ടു മാത്രമായിരുന്നു. ചിങ്ങവനം വട്ടമേശസമ്മേളനം നടന്ന കാലത്ത് ഡോ. വിസ്സര്‍ട്ടു ഹുഫ്റ്റ് കേരളം സന്ദര്‍ശിക്കുകയായിരുന്നു സമ്മേളനത്തില്‍ മാര്‍ തേവോദോസ്യോസ് സ്വീകരിച്ച നിലപാട് അദ്ദേഹത്തില്‍ തെറ്റിദ്ധാരണകളുളവാക്കി. മാര്‍ തേവോദോസ്യോസ് തിരുമേനി എന്നോടൊത്ത് എറണാകുളത്തു ചെന്ന് ഡോ. വിസ്സര്‍ട്ടു ഹുഫ്റ്റിനെ സന്ദര്‍ശിച്ച് അദേഹത്തിന്‍റെ തെറ്റിദ്ധാരണകള്‍ നീക്കി.

ചിങ്ങവനംസമ്മേളനം എഴുതി ഉണ്ടാക്കിയ സമാധാനവ്യവസ്ഥകളുടെ പഴുതുകളും, പോരായ്മകളും, മലങ്കരസഭയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം സംരക്ഷിക്കുന്നതില്‍ അതിന്‍റെ അപര്യാപ്തതയും, മാര്‍ തേവോദോസ്യോസ് ഡോ. വിസ്സര്‍ട്ടു ഹുഫ്റ്റിനെ ബോദ്ധ്യപ്പെടുത്തി. അദ്ദേഹം തിരുമേനിയുടെ നിലപാടിനോടു യോജിപ്പു പ്രകടിപ്പിച്ചു.

മാര്‍ തോവോദോസ്യോസ് തിരുമേനിയുടെ അഗാധമായ ആദ്ധ്യാത്മികത, സഭയുടെ നവോത്ഥാനത്തിനു വേണ്ടിയുള്ള അടങ്ങാത്ത അഭിനിവേശവും പരിശ്രമങ്ങളും, യുവജനങ്ങളുടെ ഇടയിലുള്ള സേവനം, വിശ്വാസതീക്ഷ്ണത എന്നിവയെല്ലാം ഒന്നൊന്നായി എടുത്തു പറയേണ്ട കാര്യങ്ങളാണ്. വിസ്താരഭയം കൊണ്ട് അതിലേക്കു കടക്കുന്നില്ല. തിരുമേനിയുടെ സംഭാവനകളില്‍ എല്ലാംകൊണ്ടും മികച്ചുനില്ക്കുന്നത് എക്യുമെനിക്കല്‍ പ്രസ്ഥാനത്തില്‍ മലങ്കരസഭയുടേതായി അദ്ദേഹം നിര്‍വഹിച്ച സേവനങ്ങളത്രേ. അഭിവന്ദ്യ തിരുമേനി ലോകസഭകളുടെ ഇടയില്‍ മലങ്കരയ്ക്കു സമര്‍ഹമായൊരു സ്ഥാനം നേടിത്തന്നു. പാശ്ചാത്യ പൗരസ്ത്യ സഭകളില്‍ മലങ്കരയുടെ യശസ്സുയര്‍ത്തി.
(1975 ഓഗസ്റ്റ് 3-ാം തീയതി പഴയ സെമിനാരിയില്‍ നടത്തപ്പെട്ട മാര്‍ തേവോദോസ്യോസ് സിംപോസിയത്തില്‍ ചെയ്ത പ്രസംഗം.)

ഫിലിപ്പോസ് മാര്‍ തെയോഫിലോസ് മെത്രാപ്പോലീത്താ